Kosovo pod Titom i nakon Tita 1945-1991

13.01.2017 23:11
Kosovo pod Titom i nakon Tita 1945-1991

Krajem 1944. i početkom 1945. godine bilo je nekih razgovora na komunističkom vrhu o tome kojoj, federalnoj jedinici Kosovo treba priključiti. Ponudili su se Crna Gora i Makedonija, ali je dominantno mi?ljenje uvjek bilo da se Kosovo treba prilkjučiti Srbiji. Kasnije je jedan od najbližih Titovih savjetnika Edvard Kardelj rekao: ?Najbolje je rije?enje da se Kosovo ujedini s Albanijom, ali po?to ni strani ni domaći faktori to ne žele, ono mora postati kompaktna pokraina u okviru Srbije". Na sastanku koji je održan početkom jula jedna od tačaka dnevnog reda, bila je nacrt o rezolucije o priključenju Kosova-Metohije federalnoj Srbiji".

Rezolucija je progla?ena usvojenom bez glasanja i bez bilo kakvog govora na tu temu. Na osnovu ove odluke predsjedni?tvo Narodne skupstine Srbije donjelo je 3.9.1945. zakon kojom se ustanovljava ?Autonomna pokrajina Kosovo-Metohije" i odlučuje da je sastavni dio Srbije.

Tito je 16.3.1945. izdao ?privremeni dekret" kojim se zabranjuje povratak Slavena kolonista na imanja na Kosovu. Samo dvije semdice kasnije Tito se predomislio i odlučio da po?alje nazad sve koloniste. Zakon donosen u avgustu 1945. kaže da se svi kolonisti mogu vratiti, osim ako zemlju nisu prvobitno oduzeli od seljaka koji su je obrađivali, uzeli imovinu od političkih emigranata ili bili žandarmerijski oficiri.

Na sastanku Politbiroa 1947. Enver Hodza je predlagao da se Albanija spoji s Jugoslavijom i Bugarskom u ?Balknasku Federaciju". Kada je u januaru 1948. Titov čovjek od povjerenja Milovan Djilas pozvan u Moskvu, Staljin ga je detaljno ispitao o ovom projektu i otvoreno je rekao: ?Vi trebate progutati Albaniju ?to prije to bolje". Nakon toga dolazi do konačnog razalaza u junu kada je Kominform zvanićno izbacila jugoslaviju iz Svojih redova.

Na Kosovu je razlaz izazvao puno teže posljedice na političkom nivou. Enver Hodza je izazvao svoju lojalnost prema Moskvi i postao žestoki kritičar Titove politike, posebno po pitnje jugoslovenske vlasti na Kosovu. Jugoslovenske valsti su poduzlimale aktivne mjere da omoguče i ohrabre izja?najvanje ljudi na Kosovu, u Makedoniji kao ?Turaka" po nacionalnosti, ovo je naročito moglo biti privlačno za Albansko muslimansko stanovnistvo.

Kao dodatak ekonomskim i socijalnim problemima ?Autonomni" status Kosova novim je Jugoslovenskim ustavom iz 1963. sveden na apsolutni najniži nivo. U martu 1967. Tito je po prvi put nakon 16 godina posjetio Kosovo i u nekoliko navrata javno krtizirao tamo?nje uvjete. Naredne godine je objalvljeno da Srpska riječ ??iptar" vi?e se neće koristiti, umjesto toga ispravno će biti Albanac.

Tokom 1968. održani su sastanci na visokom nivou, na kojima se razgovaralo o promjenama ustava iz 1963., i konačno je nekoliko bitnih amandamana usvojeno sredinom decembra. Amandman VII kaže da autnomne pokrajine pripadaju i Srbiji i federalnoj strukturi; ime Kosovo-Metohija ili Kosmet koji je uvjek iritiralo Albance skračeno je samo na Kosovo. Nakon toga sljedeći korak kosovskih Albanaca bila je kosovska republika.

Prvi pute se slogan ?Kosovo-republika" čuo na ulicama 27.11.1968. kada je nekoliko stotina demonstranata promarsiralo kroz Pri?tinu. Od 1969.. kosovskim Albancima je dozvoljeno da ističu Albansku zastavu kao nacionalni simbol.

Ako je 1963. bila najniža tačka Albanskih nacionalnih interesa u Titovoj Jugoslaviji, onda je 1974. Sigurno bila najvi?a, barem u pogledu ustavne teritorije. Autonomnim pokrajnima je dat isti status kao i republikam u večini privrednih odluka, čak i u nekim područjima vanjsek politike.

Postavlja se pitanje, za?to nije učinjen i poslednji korak pretvaranja autonomih pokraina u Republike? Jedan od osnovnih razloga je taj ?to su Republike bili entiteti naroda  a ne narodnosti (raseljeni dio naroda čiji glavni dio živi negdje drugo), a kosovski Albanci su bili narodnost, jer je albanski narod imao svoju državu u Albaniji, a isto je vazilo i za vojvodzanske Mađare.

         Titova smrt u maju 1980. godine je, ponovo pokrenula pitanje eventualnih ustavnih promjena. Medju kosovskim Albancima, koji su činili apsolutni večinu stanovni?tva Kosova (77.4%), počeo je ?iriti strah da je Titova smrt mogla omogučiti Srbiji ponovo stjecanjem valsti nad Kosovom, odnosno da se albanci ponovo nađu u podredjenom položaju. Među albanskom omladinom je počelo preovladati stav da se takav razvoj događaja može preduhitriti jedino tako da Albanci, koji su po borjnosti u SFRJ bili pred Crnogoraca i Makedonaca, steknu status konstituvnog naroda u SFRJ, a zajedno s njim i valstitu republiku, koja se vi?e nikakvim ustavnim preuređenjem u okviru SFRJ ne bi moglo dovesti pod valst Srbije. Nezadovoljni položajem svog naroda, Albanski studenti su organizovali prosvejde pod sloganom ?Kosovo Republika". Prosvejdi su započeli 11. 3.1981., u kantini studentskog doma, gdje je kao povod poslužila lo?a kvaliteta hrane. Do?la je policija i uhapsila neke od njih, demostranti su rastjereni tek ujutru suzavcem. Nova eskalacija prosvjeda se dogodila kada je na Kosovu 26.marta do?la Stafeta Mladosti.

         Osim u Pri?tini, prosvjedi su se pro?irili i po drugim kosovskim gradovima. Najpoznatiji zagovornik Kosovskih prava pisac Adem Demaći, je zbog svojih verbalnih delikata proveo ukupno 28 godina u zatvoru. Nakon krvavog gu?enja Albanskih prosvejda, nastali su mnogi problemi, pogr?ani su politički i međunacionalni odnosi na Kosovu i do?lo je do mržnje prema JNA.

         Na samom Kosovu je prema JNA počelo preovladati neprijateljski stav, jer je svhtana kao sredstvo za vračanje omražene srpske valsti u tu pokrainu. U Srbiji su se sve glasnije čuli zahtjevi za ukidanjem autonomije Kosova i promjenom Jugoslavenskog ustava iz 1974.

         Nakon ?to je presjednik Centralnog komiteta saveza komunista Srbije Slobodan Milosević, masovnim protestima sru?io pokrajinske valsti Vojvodine i republičke vlasti Crne Gore, na njihovo mjesto postaviv?i svoje pristalice, započeo je pritiske na rukovdstvu Kosova. Početkom 1989. do?lo je do ?trajka rudara, a nakon toga je i progla?eno i vanredno stanje na Kosovu, ?trajk je ubrzo ugu?en. Na proslavni vjerski praznik Vidovdan 28.06.1989. prilikom proslave 600 te godi?njice srednjovijkovne Kosovske bitke sa Osmanlijama, Milosević je održao svoj čuveni govor na Gazimestanu. Pred okupljenom masom naroda, Milo?ević je poručio da su se tek sada, nakon 600 godina ?Srpskom narodu otvorile oči", da ?Srbi nikada nisu osvojili niti eksploatisali druge" i tome slično. Govor je zavr?eno rečenicom: ??est vjekova kasnije, danas opet smo u bitkama. One nisu oružane, mada takve jo? nisu isključene".

         Kosovski parlament 2. 7. 1990. donosi ustavnu deklaraciju, kojom se Kosovo progla?ava republikom, ravnopravnim ostalim jugoslovnskim republikama. Septembra 1991. godine, Kosovski albanci su održali nezvanični referendum o nezavisnosti. Na osnovu septembarskog referenduma tzv. Republika Kosova je samoprogla?ena nezavisnom od Jugoslavije. Međutim, samo je valda Albanije, tada jo? uvjek vođena komunističkom partijom, priznala nezavisnost, alije nakon smene vlasti i ona uskratila podr?ku.

         Pripremio: Eldar Uka,

         13.01.2017.

 

yorum ekle

Yorum Yaz

Diğer Haberler

  • SEVEN: YAŞAR DOĞUNUN ÖRN...

     TRT Trabzon Radyosunda yayınlanan Köşe Bucak Karadeniz Programına konuk olarak katılan Arş. Yazar Ahmet Seven Türk Güreşinin Sembolü Yaşar...

  • Yeni yapılacak binalarda...

    Yeni yapılacak binalarda 'kütüphane' zorunluluğuÇevre ve Şehircilik Bakanlığının Resmi Gazete'de yayımlanan yeni yönetmeliğine göre, 40'tan faz...

  • HAFTANIN RÖPORTAJ KONUĞU:...

    SAMSUN YAZARLAR DERNEĞİ KÜLTÜR ÇALIŞMALARI:Samsun Yazarlar Derneği Başkanı değerli Araştırmacı Yazar Ahmet Seven ile keyifli bir röportaj gerçekleştir...

  • 23 NİSANDA SAMSUNDAN ÖNEM...

    23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı nedeniyle Samsun Yazarlar Derneği Başkanlık koltuğuna Mustafa Emre Caner oturdu. Tüm çocukların 23 Nis...

  • KÜTÜPHANELERE SAHİP ÇIKAN...

    Samsun Yazarlar Derneği Başkanı Ahmet Seven, 30 Mart-5 Nisan tarihleri arasında kutlanan Kütüphaneler Haftası dolayısıyla bir açıklama yaptı. KÜTÜPHA...

  • BİL KOLEJİNDE GENÇLERE TA...

    Samsunun özgün ve önde gelen özel eğitim kurumlarından Bil Koleji Samsun Yazarlar Derneği Başkanı Ahmet Seven'i konuk etti. Ahmet Seven toplantı salo...

  • KARADENİZ KİTAP FUARI KİT...

    KARADENİZ KİTAP FUARI KİTAP BAYRAMI HAVASINDA GEÇTİAhmet SEVEN...

  • KARADENİZ 6. KİTAP FUARI ...

    KARADENİZ 6. KİTAP FUARI YOĞUN İLGİ GÖRDÜBu yıl 15-23 Şubat 2020 tarihleri arasında düzenlenen Karadeniz 6. Kitap Fuarı sona erdi. TÜYAP Tüm Fuar...